Material xalqaro sohaviy nashr — Global CIO jurnalida ingliz tilida chop etildi. Asl nusxani o‘qish.

MFO segmentining transformatsiyasi: nima uchun sektorga eski IT modeli torlik qilmoqda

Qozog‘iston MFO bozori konsolidatsiya va tarkibiy o‘sish bosqichidan o‘tmoqda. Regulyator nazorati kuchaymoqda, maksimal foiz stavkalari pasaymoqda, qarz yuklamasi koeffitsiyentiga qo‘yiladigan talablar qat’iylashmoqda, nazorat esa hatto bo‘lib-bo‘lib to‘lash xizmatlariga ham tatbiq etilmoqda. Shu bilan birga, mikromoliya sektori bankka aylanish uchun tartibga soluvchi yo‘l xaritasiga va moliya bozorining yanada muhim ishtirokchilariga aylanish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Bunga islomiy bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyati ham kiradi.

Bozor ishtirokchilarining imkoniyatlarini bir vaqtning o‘zida ham cheklab, ham kengaytirayotgan sharoitda mikromoliya tashkiloti shunchaki “to‘lqin o‘tib ketishini kutib” o‘tira olmaydi. U samarali moslashishi va biznes rivojining yangi bosqichiga chiqishi kerak.

Regulyator MFO sektorini tobora ko‘proq nafaqat iste’mol kreditlari manbai, balki kichik biznes, yakka tartibdagi tadbirkorlar va mikrobiznesni moliyalashtirish kanali sifatida ham ko‘rmoqda. Bu muhim burilishdir. MFOlar kichik va o‘rta biznes segmentiga qanchalik ko‘proq kirib borsa, ularning faoliyati bank modeliga shunchalik yaqinlashadi.

Bozor bunday o‘tish mumkinligini ko‘rsatdi. 2025-yilda KMF va BNK Finance mikromoliya tashkilotlari bankka aylanish jarayonini yakunladi. Bugungi kunda MFO transformatsiyasi endi faqat ambitsiya yoki biznes ko‘lami masalasi emas. Bu sektor rivojining yangi bosqichiga texnologik tayyorgarlik masalasidir.

Tashkilotlar oldida ikkita ssenariy turibdi. Birinchisi — mikroqarz berishning tor modelida qolish va foiz stavkalari, qarz yuklamasi ko‘rsatkichi, nazorat hamda shaffoflik talablariga bosqichma-bosqich moslashish. Ikkinchisi — biznes uchun mahsulotlar, barqaror risk modeli, to‘laqonli hisob, regulyator hisobotlari va bank darajasidagi texnologik platformaga ega yangi darajadagi moliyaviy tashkilotga aylanish.

Colvir Microfinance Core: MFO rivojining yangi bosqichi uchun texnologik asos

Tashkilotlar tobora ko‘proq nafaqat qisqa muddatli iste’mol kreditlari, balki avtokreditlash, hamkorlik asosidagi moliyalashtirish sxemalari, tadbirkorlar va kichik biznesni moliyalashtirish bilan ham ishlamoqda. To‘lov jadvallari murakkablashmoqda, garovlar, restrukturizatsiyalar, ko‘p bosqichli kelishuvlar, risklar, hisobotlar va operatsiyalar shaffofligiga qo‘yiladigan talablar paydo bo‘lmoqda. Bunday sharoitda IT tizimi yordamchi vosita bo‘lib qolmaydi. U MFO keyingi bosqichga o‘ta oladimi yoki yo‘qmi, buni belgilovchi omillardan biriga aylanadi.

Bozorning eng ilg‘or ishtirokchilari bank darajasidagi yechimlarga e’tibor qaratmoqda, chunki sektorning rivojlanish yo‘nalishi tobora bank boshqaruvi tamoyillariga yaqinlashmoqda.

Colvir’ning MFOlar uchun yechimi — Microfinance Core platformasi aynan shu tamoyil asosida yaratilgan va mikromoliya biznesining vazifalariga moslashtirilgan. Bunday yondashuv dastlab soddalashtirilgan konfiguratsiyadan boshlash imkonini beradi, biroq tashkilotni oddiy hisob tizimi doirasida cheklab qo‘ymaydi.

Yechim negizida mintaqadagi banklar va moliya institutlarida allaqachon ishlayotgan arxitektura yotadi. Bu yanada yetuk avtomatlashtirish modelidan foydalanish imkonini beradi: to‘laqonli hisob, mahsulotlarni sozlash, biznes jarayonlarini boshqarish, kirish huquqlarini ajratish, integratsiyalar, hisobotlar va keyinchalik kengaytirish imkoniyati.

Amaliy jihatdan yechim kreditning butun hayotiy siklini qo‘llab-quvvatlaydi: mijozni ro‘yxatdan o‘tkazish va shartnoma tuzishdan boshlab kredit berish, unga xizmat ko‘rsatish, hisob-kitoblarni amalga oshirish, to‘lovlarni qabul qilish, muddati o‘tgan qarzdorlik, defolt, zaxiralar va shartnomani yopishgacha. Mahsulotlarning moslashuvchanligi ham muhim jihatlardan biridir. Zamonaviy moliya kompaniyalari uchun mahsulot shartlarini tez o‘zgartirish, moliyalashtirishning yangi sxemalarini ishga tushirish va bozor talablariga moslashish juda muhim. Colvir yechimi jadvallar, foiz stavkalari, tariflar, operatsiyalar, buxgalteriya modellari, hisobotlar va biznes jarayonlarini sozlash imkonini beradi.

Integratsiya muhiti alohida ahamiyatga ega. Platforma kredit byurolari, to‘lov tizimlari, CRM, skoring xizmatlari, marketpleyslar, dilerlik tarmoqlari, banklar va davlat xizmatlari bilan bog‘lanishi mumkin. Shu sababli platformaning murakkab raqamli ekotizimga integratsiyalasha olishi tizimning ichki funksionalligidan kam ahamiyatga ega emas.

Umuman olganda, Colvir Microfinance Core’ni alohida yechim sifatida emas, balki mikromoliya modeli va yanada yetuk moliyaviy tashkilot o‘rtasidagi ko‘prik sifatida ko‘rish mumkin. Uning vazifasi — texnologik poydevorni keskin o‘zgartirmasdan rivojlanish imkonini berish: avvalo joriy operatsion ehtiyojlarni qondirish, keyin mahsulotlar qatorini kengaytirish, nazoratni kuchaytirish, hisobotlarni avtomatlashtirish va zarur bo‘lganda bank darajasiga o‘tish.

Stanislav Malinin

Colvir Software Solutions kompaniyasining preseyl bo‘limi rahbari

Bir vaqtning o‘zida regulyator bosimi va yangi o‘sish imkoniyatlariga duch kelayotgan bozor uchun bunday texnologik tayyorgarlik strategik masalaga aylanadi.

Ikki keys, ikki yo‘l

Qozog‘iston MFOlari Colvir bilan qanday transformatsiyalandi

Transformatsiya chiziqli jarayon emas. U biznes ko‘lami, strategiya va tashkilotning yetuklik darajasiga bog‘liq. Natijada bozorda turli rivojlanish ssenariylari shakllanmoqda: bank sektoriga tezkor o‘tishdan tortib, amaldagi model doirasidagi bosqichma-bosqich raqamli evolyutsiyagacha.

Keling, ushbu ssenariylarni aks ettiruvchi ikkita keysni ko‘rib chiqamiz.

1-keys: KMF → KMF Bank

Yevropa va Markaziy Osiyoda MFOning bankka to‘liq transformatsiyalangan ilk namunasi

Kompaniya haqida: KMF aktivlar va kredit portfeli bo‘yicha Qozog‘istondagi eng yirik MFO hisoblanadi. Kompaniya 1997-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda. 28 yil davomida u mustahkam obro‘ga ega bo‘ldi: 1,3 million mijoz, 4 000 ta aholi punkti, 123 ta savdo nuqtasi va 17 ta filial. Asosiy yo‘nalish — tadbirkorlikni, jumladan, ayollar biznesini qo‘llab-quvvatlash. 2025-yil iyul oyida kompaniya “Barqaror” prognoz bilan Fitch’ning B+ reytingini oldi.

Joriy etish loyihasi ko‘lami:

• Joriy etishga tayyorgarlik 2023-yilda boshlandi, faol bosqich esa 2024-yil davomida olib borildi.

• Bankning birinchi operatsion kuni — 2025-yil 4-avgust.

• Loyiha jamoasi: 1 nafar product owner, 1 nafar loyiha menejeri, 1 nafar IT delivery manager, 18 nafar IT mutaxassisi — analitiklar, dasturchilar va testchilar — hamda 43 nafar biznes eksperti.

Colvir platformasining roli: Colvir ABS KMF Bankning yangi bank IT-landshaftining texnologik yadrosiga aylandi va MFO modelidan to‘laqonli bank arxitekturasiga o‘tishni ta’minladi.

Colvir negizida front-, middle- va back-ofis jarayonlari, raqamli kanallar, kredit konveyeri, buxgalteriya hisobi, to‘lov infratuzilmasi, risklarni boshqarish tizimlari, ma’lumotlar ombori va regulyator hisobotlarini birlashtirgan yagona integratsiya muhiti yaratildi.

Tizim quyidagilarni ta’minladi:

• Bank jarayonlarini markazlashtirilgan avtomatlashtirish.

• Biznes jarayonlari va kelishuv yo‘nalishlarini moslashuvchan sozlash.

• Kirish huquqlarini qat’iy ajratish.

• Qozog‘iston regulyatori talablariga muvofiqlik.

• Markazlashtirilgan buxgalteriya hisobi.

• Kredit risklarini boshqarish va proviziyalarni hisoblashni qo‘llab-quvvatlash.

• Ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash uchun yagona muhit.

• Raqamli bankni keyinchalik rivojlantirish uchun masshtablanadigan arxitektura.

Loyiha ichki va tashqi xizmatlarning keng ko‘lamli integratsiyasini, shuningdek, MFOning legacy infratuzilmasi va yangi bank konturi o‘rtasida ma’lumotlarning uzluksiz almashinuvini ta’minladi.

Natijalar:

• To‘liq transformatsiya bir yildan kamroq vaqt ichida yakunlandi.

• Bank faoliyatining dastlabki uch oyida tizimlarning mavjudlik darajasi: 96,7%.

• O‘tish davrida mijozlar portfeli barqaror saqlanib, mijozlar oqimi kuzatilmadi.

• 2025-yil sentyabr oyida — litsenziya olinganidan bir oy o‘tib — kredit portfeli rekord darajada o‘sdi. Bu kompaniya tarixidagi 1997-yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ldi.

Loyihaning eng murakkab bosqichlaridan biri ma’lumotlar va operatsion konturini MFO infratuzilmasidan yangi bank platformasiga to‘liq ko‘chirish bo‘ldi.

Cut-over jarayoni doirasida mijozlar ma’lumotlari, kredit portfeli, buxgalteriya qoldiqlari, tarixiy tranzaksiyalar, mahsulot sozlamalari va operatsion jarayonlar ko‘chirildi.

Migratsiya minimal texnologik oynada amalga oshirildi. To‘liq o‘tish 36 soat ichida ma’lumotlar, mijozlar tarixi yo‘qolmasdan va muhim biznes jarayonlari to‘xtatilmasdan yakunlandi.

Faoliyatimizni boshlagan paytimizdayoq bir kun kelib bankka aylanishimiz haqida o‘ylagan edik. Transformatsiya muvaffaqiyatining 90 foizi esa IT bo‘limiga bog‘liq bo‘ldi. Joriy etishning faol bosqichida Colvir kompaniyasining 20 kishilik jamoasi mijoz maydonida deyarli kecha-yu kunduz ishladi. Loyihaga turli mamlakatlardan kelgan mutaxassislar jalb qilindi. Ular KMF maydonida faoliyat yuritib, bankni ishga tushirishning barcha bosqichlarida transformatsiyani uzluksiz qo‘llab-quvvatladilar.

Shalqar Jussupov

KMF Bank Boshqaruvi raisi

Xulosa: KMF keysidan ko‘rinib turibdiki, MFOni bankka transformatsiya qilish faqat litsenziya olish masalasi emas. Bu butun biznes va IT modelini kompleks qayta qurishni talab qiladi. Biznes ko‘lami, jarayonlarning murakkabligi va regulyator talablari tizimli yondashuv hamda oldindan tayyorlangan texnologik bazani talab etadi.

2-keys: MyCar Finance

Nishe strategiyasi raqobat ustunligi sifatida

Kompaniya haqida: MyCar Finance Qozog‘iston avtokreditlash bozorining yetakchisi bo‘lib, “Astana Motors” kompaniyalar guruhiga kiradi. Kompaniyaning 130 dan ortiq hamkorlik, dilerlik va avtosalon markazlaridan iborat tarmog‘i mavjud.

Kompaniya oldidagi vazifalar:

• Operatsiyalar hajmi va mijozlar bazasining o‘sishi.

• Biznes jarayonlarining murakkablashuvi.

• Regulyator talablarining kuchayishi.

• Bozordagi raqobatning ortishi.

• Xarajatlarni optimallashtirish va samaradorlikni oshirish.

• Risklarni boshqarish.

• Qonunchilik va bozor muhitidagi o‘zgarishlarga tezkor javob berish zarurati.

• Vendorning doimiy ishtirokisiz tizimni mustaqil rivojlantirish imkoniyati.

Joriy etish xususiyatlari:

• Colvir ABS ishga tushirilishi — 2024-yil oktabr.

• 1C bilan yagona infratuzilmaga o‘rnatish.

• Xizmat ko‘rsatuvchi bank bilan ma’lumotlar almashinuvi yo‘lga qo‘yildi.

• Oracle litsenziyalari bo‘yicha xarajatlar qisqartirildi.

• Ishlab chiqarish ekspluatatsiyasiga xatolar soni minimal bo‘lgan holda bosqichma-bosqich o‘tildi.

Dunyodagi 30 dan ortiq bank foydalanadigan bizning ABSimizni tanlash haqidagi qaror Colvir kompaniyasi uchun muhim va mas’uliyatli voqeadir. MyCar Finance allaqachon Qozog‘iston moliya bozorida barqaror, daromadli va uzoq muddatli faoliyat yurituvchi ishonchli ishtirokchi sifatida o‘zini namoyon qilgan. Ushbu loyihaning bir qismiga aylanganimizdan faxrlanamiz.

Dionis Metaksa

Colvir Software Solutions kompaniyasining akkaunt-menejeri

Har bir MFO o‘z yo‘nalishini tanlaydi

MFO transformatsiyasi yagona ssenariy bilan cheklanmaydi, biroq unda umumiy qonuniyat mavjud. Mikromoliya bozori asta-sekin oddiy yechimlar davridan chiqib bormoqda. Regulyator talablari, risklar bilan ishlash, murakkab mahsulotlar, integratsiyalar va hisobotlar kundalik operatsion yuklamaning bir qismiga aylanmoqda.

Shu sababli platformani tanlash — tashkilot ertaga qanday darajadagi murakkablikni ko‘tara olishiga oid qarordir. Ba’zilar uchun bu yo‘nalish o‘z nishasida barqaror ishlash bilan yakunlanadi, boshqalar uchun esa bank transformatsiyasiga olib keladi. Biroq har ikkala holatda ham texnologik baza tobora ko‘proq ushbu yo‘lni ochib beradigan asosiy omilga aylanmoqda.